KÝ KẾT 04 HỢP ĐỒNG LIÊN KẾT, KHỞI ĐỘNG MÔ HÌNH SƠN TRA HỮU CƠ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ SỐ TẠI LÀO CAI VÀ SƠN LA

Trong hai ngày 22 và 23/10/2026, Viện Khoa học Nông nghiệp Tây Bắc phối hợp với UBND xã Lao Chải (tỉnh Lào Cai) và UBND xã Ngọc Chiến (tỉnh Sơn La) tổ chức Hội nghị triển khai chuỗi liên kết xây dựng mô hình canh tác Sơn tra hữu cơ ứng dụng công nghệ số tại miền núi phía Bắc. Tại hai hội nghị, 04 hợp đồng hợp tác liên kết sản xuất và tiêu thụ Sơn tra hữu cơ đã được ký kết, thời hạn đến hết năm 2031.

Hai hội nghị thuộc đề tài khoa học và công nghệ cấp Bộ “Nghiên cứu, phát triển mô hình canh tác Sơn tra (Docynia indica) hữu cơ tại vùng miền núi phía Bắc” do Bộ Nông nghiệp và Môi trường giao Viện Khoa học Nông nghiệp Tây Bắc chủ trì. Đề tài hướng tới xây dựng 02 mô hình đạt chứng nhận hữu cơ theo TCVN 11041-2:2017, hiệu quả kinh tế tăng ít nhất 10% so với canh tác thông thường, đồng thời biên soạn quy trình và sổ tay hướng dẫn cho người dân.

Tham dự hội nghị có đại diện các cơ quan chuyên môn của tỉnh, lãnh đạo UBND xã sở tại và các xã có vùng Sơn tra lớn, các doanh nghiệp, hợp tác xã thu mua, chế biến cùng đông đảo bà con trồng Sơn tra (tổng số đại biểu hai hội nghị: 60 đại biểu). TS. Phạm Quang Thắng, Viện trưởng Viện Khoa học Nông nghiệp Tây Bắc, Chủ nhiệm đề tài, cùng lãnh đạo UBND xã đồng chủ trì hội nghị.

Vùng nguyên liệu sơn tra hữu cơ lớn, canh tác gần như tự nhiên

Theo số liệu năm 2025, Lào Cai và Sơn La có khoảng 14.645 ha Sơn tra. Xã Lao Chải có gần 960 ha, đứng thứ hai tỉnh Lào Cai; xã Ngọc Chiến có 1.268 ha, đứng thứ hai tỉnh Sơn La. Sơn tra vùng cao hầu như không bón phân, phun thuốc – lợi thế lớn để chuyển sang sản xuất hữu cơ. Tuy vậy, quả chủ yếu bán tươi qua thương lái, giá thấp, chưa có chứng nhận và chưa truy xuất được nguồn gốc.

Mô hình tại thôn Háng Gàng, xã Lao Chải bước đầu có 08 hộ tham gia với 30 ha, thông qua Nhóm hộ sản xuất và tiêu thụ Sơn tra Háng Gàng; tại bản Nậm Nghẹp, xã Ngọc Chiến bước đầu có 08 hộ thành viên Hợp tác xã Nậm Nghẹp với 10 ha. Mỗi nơi có một lô trình diễn khoảng 01 ha lắp cảm biến IoT theo dõi đất và vi khí hậu, làm điểm tập huấn thực hành cho bà con. Toàn bộ vùng trồng được quản lý bằng phần mềm, nhật ký sản xuất điện tử và mã QR truy xuất nguồn gốc.

04 hợp đồng liên kết ba bên

Tại xã Lao Chải (22/10), Viện Khoa học Nông nghiệp Tây Bắc và Nhóm hộ sản xuất và tiêu thụ Sơn tra Háng Gàng ký hợp đồng với Hợp tác xã Dược liệu Ban Mường Xanh và Hộ kinh doanh Nguyễn Thùy Linh – Đất Việt Organic. Tại xã Ngọc Chiến (23/10), Viện và Hợp tác xã Nậm Nghẹp ký hợp đồng với Hợp tác xã Dược liệu Ban Mường Xanh và Hợp tác xã Nông nghiệp Ương Tiếng. Các hợp đồng đều có xác nhận của UBND xã.

Theo hợp đồng, Viện tổ chức chứng nhận hữu cơ cho nhóm sản xuất, chuyển giao kỹ thuật, tổ chức kiểm soát nội bộ và xác nhận từng lô hàng; nhóm hộ, hợp tác xã tổ chức sản xuất và thu gom; doanh nghiệp, hợp tác xã thu mua, chế biến và tiêu thụ. Giá mua được xác định minh bạch từ giá thành, có giá sàn bảo vệ người trồng; tiền bán sản phẩm được thanh toán bằng chuyển khoản. Trong thời gian thực hiện đề tài, chi phí chứng nhận, kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc do đề tài bảo đảm, hộ trồng không phải đóng góp.

Hai hội nghị cũng thống nhất cơ cấu Tổ giám sát nội bộ của mô hình gồm đại diện Viện, nhóm hộ hoặc hợp tác xã, cán bộ phụ trách nông, lâm nghiệp xã và đại diện hộ dân; tại Lao Chải, các hộ thống nhất lộ trình thành lập Tổ hợp tác sản xuất và tiêu thụ Sơn tra Háng Gàng trong năm 2027.

Doanh nghiệp, hợp tác xã cam kết đồng hành

Phát biểu tại hội nghị, đại diện các hợp tác xã, cơ sở thu mua cho biết đang thiếu nguồn nguyên liệu ổn định, đồng đều và rõ nguồn gốc. Bà Quàng Thị Ương, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Ương Tiếng chia sẻ: “Làm hữu cơ không phải một sớm một chiều. Chính lúc khó mới cần người đồng hành. Hợp tác xã cam kết gắn bó lâu dài, trong giai đoạn chuyển đổi hữu cơ vẫn mua quả cho bà con”.

Kết luận hội nghị, TS. Phạm Quang Thắng nhấn mạnh: hội nghị mới là bước khởi đầu; để quả Sơn tra có chứng nhận hữu cơ, có mã truy xuất và đầu ra ổn định cần sự đồng lòng, giữ chữ tín của tất cả các bên. “Chúng tôi muốn mỗi quả Sơn tra có chứng nhận hữu cơ, có mã truy xuất và có đầu ra ổn định theo hợp đồng. Khi đó, người trồng được trả giá xứng đáng và doanh nghiệp có nguồn nguyên liệu đáng tin cậy” – TS. Phạm Quang Thắng chia sẻ.

Bước tiếp theo

Ngay sau hội nghị, Viện sẽ lập hồ sơ từng hộ, từng lô, lắp đặt thiết bị IoT và đưa vật tư vào hai lô trình diễn, tổ chức tập huấn đợt 1 cho bà con. Năm 2027 là giai đoạn chuyển đổi; dự kiến năm 2028 vùng trồng được đánh giá, cấp chứng nhận và có vụ quả Sơn tra hữu cơ đầu tiên bán theo hợp đồng.